Article

25.01.2016

Bedrijfsoverdracht: goed begonnen is tijd (en geld) gewonnen

Anticiperen op wat komen gaat en overeenkomstig plannen is een must om de successie in goede banen te leiden.

De overdracht van een onderneming, zowel bij leven als na overlijden, situeert zich steevast binnen het familiaal vermogensrecht. Er komt immers kennis bij kijken van het erfrecht (Wie krijgt wat?), het huwelijksvermogensrecht (Wat is van wie?) en het schenkings- en successierecht (Wat kost het?). Die materie beheersen en voorbereiden vergt tijd. Tijd die niet elke ondernemer blijkt uit te trekken.

“De komende jaren gaan zo'n 200.000 familiale ondernemers van de babyboomgeneratie met pensioen", stelt Boudewijn Verhelst, Estate Planner Wealth Management van BNP Paribas Fortis. "Maar wat moet er dan gebeuren met hun bedrijf? Veel familiale ondernemers staan daar nog niet bij stil. Wachten op het al dan niet schielijk overlijden van de ondernemer zelf, zijn partner, zakenpartner of vennoot is geen goede houding. Je moet absoluut anticiperen om de overdracht in goede banen te leiden. De tijd dat bijvoorbeeld aandelen in de mist – een manier om een grijze zone in de fiscale wetgeving uit te buiten – een courante planningstechniek vormden, ligt definitief achter ons."

Vererven tegen gunsttarief?

Exit het aandeel aan toonder dus. Gelukkig voorziet de wetgever een alternatief vangnet voor de opvolger(s) van een plots overlijdende familiale ondernemer. 70% van alle Belgische bedrijven heeft immers een familiaal karakter, en er is de overheid heel wat aan gelegen om hun continuïteit te verzekeren. Boudewijn Verhelst:

"De vererving van een familiale onderneming geniet in de drie Gewesten een fiscaal gunstregime. In Wallonië kan dat tegen 0%, in Brussel tegen 3%. Vlaanderen hanteert twee tarieven: 3% bij vererving in rechte lijn en tussen echtgenoten of samenwonenden, en 7% voor alle andere personen. Welke gunstregeling precies van toepassing is, hangt er uiteraard van af in welk Gewest de overleden ondernemer zijn laatste fiscale woonplaats had. Woonde de ondernemer de laatste vijf jaar in meer dan één west, dan moet de aangifte van de successie worden ingediend waar hij tijdens die periode het langst gevestigd was.”

Successie: niet meer dan een vangnet

Het fiscale regime voor de vererving van een familiebedrijf valt overduidelijk veel gunstiger uit dan de normale successierechten, die afhankelijk van het Gewest kunnen oplopen tot 27 of 30% in rechte lijn en tussen echtgenoten en samenwonenden.

"Maar het is en blijft een successiescenario", waarschuwt Boudewijn Verhelst. "De planning is volledig geënt op het onzekere moment waarop de ondernemer er letterlijk en figuurlijk het bijltje bij neerlegt. Heeft hij al een opvolger uitgekozen, dan willen de andere kinderen toch ook hun deel van de koek. Verder is er nog zijn echtgenote die het recht op het vruchtgebruik behoudt. Je krijgt een ingewikkeld kluwen dat veel familiale spanningen veroorzaakt en een goed bestuur van het bedrijf in de weg staat. Postuum zadelt de ondernemer zo zijn opvolger - die het dagelijkse bedrijfsbeheer misschien al jarenlang in goede banen leidt - op met een levensgroot probleem."

Bovendien is het noodzakelijk de niet altijd evidente voorwaarden van de gunstregelingen in de verschillende Gewesten uit te vlooien: verwantschap, continuïteit van de exploitatie, aandelenbezit, loonlasten, kapitaalsbehoud… Boudewijn Verhelst:

"De voordelige successieregeling voor familiebedrijven is een vangnet, meer niet. Het is goed dat de mogelijkheid bestaat, maar hopelijk heeft u ze als ondernemer nooit nodig"

Schenken is vooruitzien

Voor een vooruitziend ondernemer valt daarom een schenking van het familiebedrijf te overwegen. Naast zijn ervaring, knowhow en contacten draagt hij dan ook de aandelen tijdig over aan zijn opvolger. In het Vlaams en Waals Gewest kan dat zelfs zonder een fiscaal zwaard van Damocles boven het hoofd van de opvolger te hangen.

Hoe dat zit? Normaal zijn schenkingen vrijgesteld van belasting. Maar het risico bestaat dan wel dat de begunstigde, indien u binnen de drie jaar overlijdt, alsnog successierechten moet betalen. Dat kunt u voorkomen door uw schenking te laten registreren en er schenkingsrechten op te betalen. Voor roerende goederen (zoals aandelen) bedragen die in de drie Gewesten 3%. Maar voor de aandelen van een familiale onderneming hanteren Vlaanderen en Wallonië een gunsttarief van 0%. Boudewijn Verhelst:

"Het is geen toeval dat de Vlaamse overheid het geweer van schouder heeft veranderd. Vroeger kon de successie van een familiebedrijf in Vlaanderen belastingvrij, en een schenking niet. Sinds 1 januari 2012 is het precies omgekeerd. Met die fiscale stimulus wil de Vlaamse overheid de familiale ondernemers ertoe aanzetten tijdig werk te maken van hun opvolging, en zo de continuïteit van hun ondernemingen verzekeren."

Successieverzekering: nuttig maar eenzijdig

En wat met een zogeheten successieverzekering? Dat is een verzekering op het hoofd van de ondernemer, die de te betalen successierechten dekt bij zijn overlijden. Boudewijn Verhelst:

"Zo'n verzekering kan aangewezen zijn wanneer u de tijd nog niet rijp acht om uw onderneming onherroepelijk over te dragen naar de volgende generatie, en toch de potentiële successiedruk wenst in te dekken.

In de praktijk komt dat neer op drie scenario's waarin u eigenlijk gewoon tijd koopt. Ofwel sluit u zo'n verzekering af en laat u voor de rest alles op zijn beloop. Puur uitstel dus. Ofwel schenkt u uw bedrijf aan uw opvolger, en gebruikt u de verzekering om de successierechten te dekken indien u binnen de drie jaar overlijdt. Ofwel gebruikt u de verzekering om de successiedruk af te dekken terwijl u de onderneming klaarstoomt om te voldoen aan de voorwaarden voor een vererving onder een fiscaal gunstregime. Hoe dan ook blijft het een eenzijdige aanpak die enkel de financiële kost afdekt, en ook een overlijden veronderstelt.”

Article

25.01.2016

Bedrijfsoverdracht vergt globale aanpak

Fiscaliteit en successie vormen één aspect van de planning van de overdracht van een familiale onderneming. Maar de kwestie dient veel ruimer benaderd te worden.

Een goed geplande overdracht vertrekt van een standstill-analyse: hoe ziet de huidige situatie eruit, en wat gebeurt er als er een 'atoombom' ontploft in de vorm van het overlijden van de ondernemer? Boudewijn Verhelst, Estate Planner Wealth Management van BNP Paribas Fortis:

"Valt die stresstest positief uit én voelt de ondernemer zich goed bij het resultaat, dan is de analyse klaar. In het omgekeerde geval begint ze pas. Vaak is zo'n standstill-analyse een prima oefening om de ondernemer te helpen zijn doelstellingen te bepalen. Hij wil bijvoorbeeld dat de overdracht kosteloos gebeurt, om de overlevingskansen van de onderneming niet te hypothekeren. Of dat zijn opvolger binnen het bedrijf wordt opgeleid om het management volledig over te nemen. Wellicht wil hij dat de waarde van de onderneming binnen de wijde familiegroep blijft. Maar wat zijn doelstellingen ook zijn, de ondernemer moet anticiperen op de toekomstige situatie."

Jaarlijkse standstill-analyse: een noodzaak

Concreet maakt u het best jaarlijks een standstill-analyse, waarbij u het (snel veranderende) juridische landschap en uw familiale toestand onder de loep neemt. Alles hoeft daarom niet tot in de kleinste details geregeld te zijn. Het gaat erom dat uw visie, uw bedrijfsstructuur en uw privépatrimonium geoptimaliseerd zijn, zodat de grootste druk van de ketel is op de dag dat de overdracht zich aandient.

Boudewijn Verhelst: "Trek zeker vijf jaar uit voor het op poten zetten van de bedrijfsoverdracht, en een jaar voor het optimaliseren van uw patrimonium. En laat u daarbij adviseren door mensen met veel ervaring en empathie. Het overdragen van uw onderneming is veel meer dan het stap voor stap volgen van een soort handleiding. Het is afscheid nemen van uw levenswerk, in zekere zin zelfs van uw leven. Dat vergt een heel verwerkingsproces waarbij u zich zowel juridisch, financieel als psychologisch goed moet voelen."

Opvolging: intern als het kan, extern als het moet

In die toekomstige situatie is een cruciale rol weggelegd voor de opvolger. Allereerst moet u daarom bekijken welke kwaliteiten u van de 'kroonprins(es)' verwacht. Vervolgens kijkt u wie voor die rol in aanmerking komt, zonder uw andere kinderen te benadelen in uw successie en binnen het bedrijf.

"De karakteriële compatibiliteit van de kinderen is soms een heikel punt", vertelt Boudewijn Verhelst. "Als ondernemer moet u een evenwicht vinden tussen het familiale en het economische aspect. Maar verlies niet uit het oog dat de economische factoren uiteindelijk het zwaarst doorwegen. Een verlieslatend bedrijf zal ondanks een mooie familiale binding toch ten onder gaan. Voor familieruzies in een gezond bedrijf is echter haast altijd een oplossing te vinden, zoals de uitkoop van één of meer kinderen. Een overdracht dient zich overigens niet steeds binnen de eigen kleine familie te situeren. Soms blijkt uit de standstill-analyse dat een externe verkoop een betere optie is dan een familiale aandelenoorlog. Ruzie over de centen van de verkoop is natuurlijk evenmin een pretje, maar ze brengt tenminste het bedrijf niet in gevaar."

Een externe verkoop valt ook te overwegen wanneer u een bod krijgt dat u onmogelijk kunt laten liggen. Of wanneer u geen geschikte opvolger vindt. Belangrijk is wel dat u bij een externe verkoop de band met uw levenswerk echt helemaal doorknipt. Het gebeurt soms dat de vroegere eigenaar nog twee of drie jaar meewerkt met de externe overnemer. Boudewijn Verhelst heeft dat maar al te vaak zien mislukken:

"Twee kapiteins op één schip, dat werkt niet. Bij een familiale opvolging is dat dan weer heel anders. De kinderen hebben vaak al een tijd meegedraaid in de zaak, en kennen zowel de familie- als de bedrijfscultuur."

Grote impact op uw patrimonium

Intern of extern, de overdracht van een familiale onderneming heeft sowieso een grote impact op uw patrimonium.

"Het is onmogelijk die twee los van elkaar te zien", gaat Boudewijn Verhelst verder. "De relatie tussen onderneming en privépatrimonium vormt een continuüm. Aan de ene kant heb je een verkoop – een overdracht met tegenprestatie dus. Het andere uiterste is een schenking – een overdracht zonder tegenprestatie.

Een volledige schenking is positief voor de continuïteit van de onderneming, maar privé houdt u er niets aan over. Geen winst, geen dividenduitkering, geen vruchtgebruik… Een verkoop is dan weer financieel voordelig voor uzelf, maar brengt andere problemen met zich mee. U verandert dan immers uw onderneming in cash, die op zijn beurt in uw privépatrimonium terechtkomt en waarop uw erfgenamen later tot 27% of 30% successierechten moeten betalen.”

Wat dan de beste optie is? Boudewijn Verhelst:

“Daar vallen onmogelijk strikte regels voor te formuleren. Alles hangt met alles samen. U moet de situatie van uw privépatrimonium mee vanuit helikopterperspectief bekijken bij uw standstill-analyse, en er dezelfde vragen over stellen als over uw onderneming: waar staan we vandaag en waar willen we naartoe? Ondernemers zijn geneigd factueel te reageren en ad hoc kleine bijsturingen te doen. Dat is heel menselijk, maar het volstaat niet. U moet een visie ontwikkelen op uw onderneming en de overdracht ervan.

"We gaan heel ver in de begeleiding van ondernemers bij hun overdracht. Onze job bestaat er eigenlijk in u als ondernemer ruim op voorhand een spiegel voor te houden. Past uw planning u nog helemaal? Zijn de fundamenten van uw visie nog gezond - financieel én familiaal? Ziet u een geschikte opvolger? Vanuit die vragen brengen we samen met u de overdracht in kaart. Daar bestaat geen allesomvattende checklist voor. Ervaring, empathie en een brede vakkennis zijn onze belangrijkste wapens. Ieder bedrijf en iedere familie is immers uniek."

Article

25.01.2016

Bedrijfsoverdracht: een praktijkvoorbeeld

Bij de overdracht van een bedrijf hangt alles met alles samen. Een goede planning houdt daar rekening mee – een voorbeeld.

Stel: een ondernemer heeft vier kinderen. Hij wil zijn bedrijf aan hen overdragen en wenst tegelijk zijn eigen inkomen veilig te stellen.

  • De ondernemer verkoopt de aandelen van het bedrijf aan zijn vier kinderen voor 16 miljoen euro.
  • Geen van de kinderen kan zomaar 4 miljoen euro op tafel leggen. Daarom gebeurt de verkoop in de vorm van een vordering.
  • De ondernemer ziet zijn tastbare bedrijf dus omgezet in full-risk cash. Niet zo'n prettige gedachte, want zijn inkomen hangt ervan af.
  • Die cash komt bovendien in de nalatenschap van de ondernemer terecht. Bij zijn overlijden betalen de kinderen, afhankelijk van het Gewest waarin de vader woonde, tot 27 of 30% successierechten…
  • Daarom schenkt onze ondernemer de cash aan zijn vier kinderen. Daarbij wordt ook vastgelegd dat de kinderen hun vader een vaste rente van 2% betalen.
  • Overlijdt de ondernemer binnen de drie jaar na de schenking, dan moeten zijn kinderen alsnog de hoge successierechten betalen. Daarom wordt een successieverzekering afgesloten, die de betaling van de successierechten tijdens de driejarige risicoperiode dekt. 

Resultaat: de ondernemer behoudt een inkomen uit zijn bedrijf, de kinderen betalen geen hoge successierechten, en de continuïteit van het bedrijf wordt niet in gevaar gebracht door een zware financiële last op de schouders van de familiale opvolger(s).

Discover More

Contact
Close

Contact

Klachten

Zou u onderstaande vragen kunnen beantwoorden? Zo kunnen wij uw aanvraag sneller en op een meer geschikte manier behandelen. Alvast bedankt.

Is uw onderneming/organisatie klant bij BNP Paribas Fortis?

Mijn organisatie wordt bediend door een Relationship Manager:

Uw boodschap

Bedankt

Uw bericht is verzonden.

We antwoorden u zo snel mogelijk.

Terug naar de huidige pagina›
Top